Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα και αρχαιότερα οθωμανικά μνημεία στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Χτίστηκαν στα τέλη του 14ου αιώνα (1398–1399) και θεωρούνται από τα πλέον πρώιμα χαμάμ στον ελλαδικό χώρο.

Βρίσκονται στο νοτιοδυτικό τμήμα της πόλης, κοντά στις όχθες του Ερυθροπόταμου, σε μια θέση που ερευνάται η σχέση της με παλαιότερα λουτρά (ίσως ρωμαϊκής περιόδου) στην περιοχή του Διδυμοτείχου και της αρχαίας Πλωτινόπολης, καθώς και με την ύπαρξη ιαματικών θερμών πηγών στη βάση του λόφου του Κάστρου.

Ανοικοδομήθηκαν από τον Ορούτς Πασά με αρχικό σκοπό τα έσοδά τους να συμβάλλουν στη συντήρηση και λειτουργία του ιεροσπουδαστηρίου (Μεντρεσέ), που επίσης ίδρυσε στο Διδυμότειχο.

Πρόκειται για μονό χαμάμ, που εξυπηρετούσε εναλλάξ άνδρες και γυναίκες, με εξωτερικές διαστάσεις 19×12,5 μέτρα.

Το χαρακτηριστικό όνομα «Λουτρά των Ψιθύρων», οφείλεται σε μια ειδική κατασκευή (οπή στη βάση της αψίδας που συνδεόταν με εσωτερικούς αγωγούς), η οποία επέτρεπε τη μεταφορά της φωνής και των ψιθύρων από το ένα άκρο του λουτρού στο άλλο.

Η σύνδεση των λουτρών με πολιτικές συνωμοσίες, μυστικά και κατασκοπεία αποτελεί μέρος της τοπικής παράδοσης και των ιστορικών αφηγήσεων, που συνοδεύουν το μνημείο.

Αυτή η φήμη στηρίζεται στην αρχιτεκτονική ιδιαιτερότητα του κτιρίου, καθώς στη βάση της αψίδας του λουτρού υπήρχε μια ειδική οπή που συνδεόταν με ένα δίκτυο πήλινων αγωγών μέσα στην τοιχοποιία. Το σύστημα αυτό επέτρεπε τη μεταφορά των ήχων και των ψιθύρων από το «θερμό» τμήμα μέχρι το «χλιαρό» ή το άλλο άκρο του κτιρίου.

Ο διάσημος περιηγητής του 17ου αιώνα Εβλιγιά Τσελεμπή κατέγραψε αυτή την ακουστική ιδιότητα, εξαιτίας της οποίας το χαμάμ ονομάστηκε “Fısıltı Hamamı” (Λουτρό των Ψιθύρων).

Μία άλλη υπόθεση που σχετίζεται με τα Λουτρά ήταν η παρακολούθηση των εξόριστων αξιωματούχων. Το Διδυμότειχο αποτελούσε συχνά τόπο εξορίας ή παραμονής υψηλόβαθμων Οθωμανών αξιωματούχων, πασάδων και μελών της σουλτανικής αυλής που είχαν πέσει σε δυσμένεια, οι οποίου χρησιμοποιούσαν συχνά το χώρο. Οι πήλινοι αγωγοί του λουτρού αποτελούσαν το μέσο για την κρυφή ακρόαση των συνομιλιών τους. Με αυτόν τον τρόπο, τα μυστικά και τα τυχόν συνωμοτικά σχέδια των εξόριστων πασάδων έφταναν απευθείας στην Υψηλή Πύλη στην Κωνσταντινούπολη.

Εκτός από την πολιτική κατασκοπεία, η λαϊκή παράδοση αναφέρει ότι το ίδιο ακουστικό τέχνασμα εξυπηρετούσε τους εραστές της εποχής, οι οποίοι αντάλλασσαν κρυφά μηνύματα χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από τους υπόλοιπους λουόμενους. Για αυτό αποκαλούνται και “Λουτρά του Έρωτα”.

Ο χορηγός των Λουτρών, Ορούτς Πασάς ήταν γνωστός Στρατηγός του Μουράτ Β’ και αργότερα Μπεηλέρμπεης της Ανατολίας, ήταν γόνος μιας από τις πιο φημισμένες οικογένειες της αυτοκρατορίας, ο οποίος άφησε σημαντικό αποτύπωμα σε κοινωφελή έργα στην περιοχή.

Όπως είναι γνωστό, ο Ορούτς Πασά τάφηκε στο Διδυμότειχο και ο τάφος του (Τουρμπές) είναι σήμερα γνωστός ως «Πυροστιά» ή «Τρίποδας», λόγω του σχήματος του.

Σήμερα από τα Λουτρά σώζονται τμήματα από τα αποδυτήρια και τους χώρους του κρύου λουτρού, ενώ ο χώρος παραμένει κλειστός για το κοινό.

Φωτογραφία/έρευνα: ΚΑΣΤΡΟΠΟΛΙΤΕΣ-Γνώση και Δράση