Το Εργαστήριο Φυσιολογίας του ΔΠΘ και το 2ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης ετοιμάζουν πιλοτική έρευνα για τη σχέση της βραδινής χρήσης οθονών με τον ύπνο των εφήβων. Οι μαθητές θα δοκιμάσουν αλλαγές στις συνήθειές τους και θα κρατήσουν προσωπικά ημερολόγια, όπου θα σημειώνουν πώς κοιμήθηκαν, τι διάθεση είχαν και πόσο εύκολα συγκεντρώθηκαν την επόμενη μέρα. Τον σχεδιασμό παρουσιάζει στα Μακεδονικά Νέα η κ. Γεωργία Περσεφόνη Βουλγαρίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας στο Τμήμα Ιατρικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και συντονίστρια της δράσης.

Η πιλοτική εφαρμογή σχεδιάζεται να αρχίσει τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο του 2027, πιθανότατα με ένα τμήμα του Γυμνασίου, και να διαρκέσει περίπου τέσσερις μήνες. Οι μαθητές θα μάθουν στα εργαστήρια πώς λειτουργεί το βιολογικό ρολόι. Στη συνέχεια, θα παρακολουθήσουν τις δικές τους βραδινές συνήθειες και θα επιλέξουν μαζί με την ομάδα του ΔΠΘ τι μπορούν να αλλάξουν για περίπου έναν μήνα. «Να βάλουμε τους μαθητές να κάνουν οι ίδιοι την έρευνα. Να δουν πώς κάνουμε μια ερευνητική διαδικασία και τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε», λέει στα Μακεδονικά Νέα η κ. Γεωργία Περσεφόνη Βουλγαρίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας στο Τμήμα Ιατρικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και συντονίστρια της δράσης.

Η πρόταση «Βιολογικοί ρυθμοί στην εποχή των οθονών» επιλέχθηκε για χρηματοδότηση στις 30 Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο του «DUTH TO THE PEOPLE – EMERGE Open Days 2026». Στη δράση θα συμμετάσχουν όλα τα μέλη ΔΕΠ και ΕΔΙΠ του Εργαστηρίου Φυσιολογίας του Τμήματος Ιατρικής, σε συνεργασία με τη διεύθυνση και εκπαιδευτικούς του Γυμνασίου.

Πώς θα γίνει η έρευνα

Τον πρώτο μήνα θα γίνουν διαδραστικά εργαστήρια στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο. Τους επόμενους δύο μήνες οι μαθητές θα περάσουν στις καταγραφές και στις δοκιμές. Η ομάδα του ΔΠΘ θα σχεδιάσει τα ημερολόγια με βάση την επιστημονική βιβλιογραφία και θα βοηθά τους μαθητές να τα συμπληρώνουν. Θα σημειώνουν ποιες ώρες και για πόσο χρόνο χρησιμοποιούν οθόνες, με έμφαση στο βράδυ. Στο ίδιο ημερολόγιο θα απαντούν σε σύντομες ερωτήσεις και θα χρησιμοποιούν απλούς αριθμητικούς δείκτες για την ποιότητα του ύπνου τους, τη διάθεσή τους και το πόσο εύκολα συγκεντρώθηκαν την επόμενη μέρα.

Τα παιδιά θα επιλέξουν μαζί με την ομάδα του ΔΠΘ τι θα αλλάξουν για περίπου έναν μήνα. Η κ. Βουλγαρίδου ονομάζει τις δοκιμές «Healthy Screen Challenges» και δίνει δύο παραδείγματα: να αφήνουν την οθόνη μία ώρα πριν από τον ύπνο ή να κρατούν πιο σταθερό βραδινό πρόγραμμα. «Να μην τους δώσουμε απλές απαγορεύσεις», λέει. Οι μαθητές θα συνεχίσουν τις καταγραφές στη διάρκεια της δοκιμής για να συγκρίνουν πώς κοιμούνταν και πώς ένιωθαν πριν και μετά.

«Αυτά δεν θα τα δώσουν σε εμάς», διευκρινίζει η Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας για τα ημερολόγια. Θα μείνουν στα παιδιά και οι προσωπικές καταγραφές δεν θα χρησιμοποιηθούν για επιστημονική δημοσίευση. «Θα είναι δηλαδή ένας δικός τους μπούσουλας να βγάλουν τα συμπεράσματά τους». Στην τάξη θα συζητήσουν τι παρατήρησαν και ποιες αλλαγές μπορούν να κρατήσουν στην καθημερινότητά τους, όπου το κινητό είναι συχνά ο τρόπος που μιλούν με τους φίλους τους.

Γιατί μετράει η ώρα που κλείνει η οθόνη

«Έχουμε όλοι ένα βιολογικό ρολόι μέσα μας», εξηγεί η κ. Βουλγαρίδου. Το ρολόι αυτό ρυθμίζει σε κύκλο περίπου 24 ωρών λειτουργίες όπως ο ύπνος και η έκκριση ορισμένων ορμονών. Οι ίδιοι ρυθμοί, όπως επισημαίνει, συντονίζουν και λειτουργίες του νευρικού συστήματος και του μεταβολισμού. Στα εργαστήρια η ομάδα του ΔΠΘ θα εξηγήσει στα παιδιά γιατί οι ρυθμοί αυτοί έχουν σημασία στην εφηβεία, όταν ο οργανισμός τους συνεχίζει να αναπτύσσεται.

Το φως βοηθά στον συγχρονισμό του βιολογικού ρολογιού. Η έκθεση σε έντονο τεχνητό φως αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει την έκκριση μελατονίνης, της ορμόνης που δίνει στον οργανισμό το σήμα ότι πλησιάζει η ώρα του ύπνου. Η κ. Βουλγαρίδου αναφέρεται στο μπλε φως που εκπέμπουν πολλές οθόνες και στη διέγερση που μπορεί να προκαλεί ένα παιχνίδι ή μια συνομιλία λίγο πριν από τον ύπνο.

Σε μελέτη του 2024 στο JAMA Pediatrics, με 79 παιδιά ηλικίας 11 έως 14 ετών στη Νέα Ζηλανδία, η χρήση οθονών αφού είχαν ξαπλώσει συνδέθηκε με λιγότερο ύπνο, ιδίως όταν έπαιζαν βιντεοπαιχνίδια ή έκαναν πολλές δραστηριότητες ταυτόχρονα στην οθόνη. 

Μια μικρή αλλαγή στο σπίτι μπορεί να αφορά και τους γονείς: να φορτίζουν όλοι τα κινητά τους σε έναν κοινό χώρο το βράδυ. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει να συζητούν οι οικογένειες τα όρια με τα παιδιά, να αφήνουν τις συσκευές έξω από το υπνοδωμάτιο και να αποφεύγουν τις οθόνες την τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο.

Από την τάξη στις οικογένειες

Στον τέταρτο μήνα, οι μαθητές θα ετοιμάσουν σύντομα βίντεο και ενημερωτικά γραφήματα για όσα έμαθαν. Το υλικό σχεδιάζεται να κυκλοφορήσει στα κοινωνικά δίκτυα και σε έντυπη μορφή, με αποδέκτες συνομηλίκους και γονείς. Η κ. Βουλγαρίδου θέλει να φτάσει ευρύτερα στην τοπική κοινωνία και αναφέρει ως παράδειγμα τους παππούδες και τις γιαγιάδες των μαθητών.

Όπως αναφέρει, στόχος είναι η δράση να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο στο ίδιο σχολείο. «Να δούμε τι λειτουργεί, τι δεν λειτουργεί», λέει, εξηγώντας ότι η πρώτη εφαρμογή θα βοηθήσει την ομάδα να κάνει βελτιώσεις. Αν βρεθεί πρόσθετη χρηματοδότηση, θα μπορούσαν να συμμετάσχουν περισσότεροι μαθητές.

Αν η πιλοτική εφαρμογή πάει καλά, το Εργαστήριο Φυσιολογίας θέλει να διαθέσει και σε άλλους εκπαιδευτικούς το υλικό των εργαστηρίων και τα πρότυπα των ημερολογίων. Έτσι, η δράση θα μπορούσε να δοκιμαστεί και σε άλλα σχολεία στην Ελλάδα ή, μέσω του EMERGE, σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η ευρωπαϊκή συμμαχία EMERGE φέρνει κοντά περιφερειακά πανεπιστήμια και επιδιώκει, μεταξύ άλλων, την ενδυνάμωση των μαθητών προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν περισσότερα εφόδια αλλά και να διευκολύνει τη μετακίνηση φοιτητών μεταξύ των ιδρυμάτων. Για την κ. Βουλγαρίδου, η συνεργασία με το Γυμνάσιο δίνει σε νέους που μεγαλώνουν μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά την πανεπιστημιακή έρευνα.

makedonikanea.gr