Η FRONTEX δημοσίευσε τη Στρατηγική Ανάλυση Κινδύνων 2026. Δεν είναι η γνωστή ετήσια έκθεση με τους αριθμούς των παράτυπων διελεύσεων. Είναι άσκηση στρατηγικής προόρασης (foresight) με ορίζοντα το 2036, η οποία αποτελεί την αφετηρία της πολυετούς στρατηγικής πολιτικής της ΕΕ για τη διαχείριση των συνόρων.
Συνδυάζει ανάλυση μεγατάσεων, στρατηγικές συνεντεύξεις με υψηλόβαθμα στελέχη της Ένωσης, τέσσερα σενάρια για το 2035 και αξιολόγηση εννέα τεχνολογικών πεδίων. Τίποτα από όλα αυτά δεν αποτελούν προβλέψεις και δεν πρέπει να εκληφθούν ως τέτοιες, άλλωστε ο εκτελεστικός διευθυντής της FRONTEX, Hans Leijtens, γράφει στον πρόλογο ότι προτιμά να προετοιμαστεί για ένα μέλλον που ίσως δεν έρθει, παρά να αιφνιδιαστεί από ένα που θα έρθει.
Για μια χώρα που αποτελεί εξωτερικό σύνορο της Ένωσης σε ξηρά και θάλασσα, η έκθεση δεν διαβάζεται απλώς ως γενική ευρωπαϊκή ανάλυση, αλλά και ως χάρτης των δικών μας ευαλωτοτήτων.
Η πίεση δεν θα υποχωρήσει, θα διαφοροποιηθεί
Το κεντρικό εύρημα είναι ότι η πίεση στα εξωτερικά σύνορα δεν θα σταθεροποιηθεί, αλλά θα διαφοροποιηθεί: περισσότεροι άνθρωποι σε κίνηση, για περισσότερους λόγους, σε περισσότερες διαδρομές. Το 2025 καταγράφηκαν 64 ένοπλες συγκρούσεις παγκοσμίως, αποτελώντας την τρίτη συνεχόμενη χρονιά ιστορικού υψηλού.
Πολλά από τα ευρήματα της έκθεσης καταλήγουν στην Ανατολική Μεσόγειο, στην γειτονιά μας. Η σύγκρουση με το Ιράν, που διατάραξε τις ενεργειακές ροές στα Στενά του Ορμούζ, ενδέχεται να ωθήσει αυξανόμενο αριθμό Ιρανών προς τις γειτονικές χώρες, κυρίως την Τουρκία. Οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο έχουν εκτοπίσει πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους. Υπάρχει και ένα λιγότερο ορατό κανάλι: μια παρατεταμένη ύφεση στις χώρες του Κόλπου θα έπληττε εκατομμύρια μετανάστες εργαζόμενους. Η μείωση των εμβασμάτων θα αποσταθεροποιούσε χώρες όπως το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές, η Αίγυπτος και το Σουδάν – εθνικότητες ήδη ισχυρά παρούσες στις ροές προς την Ευρώπη – αυξάνοντας τις αφίξεις στην Κεντρική και την Ανατολική Μεσόγειο.
Υπάρχει και ένα δίδαγμα από τον Νότο. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει η έκθεση, μετά το μνημόνιο ΕΕ-Τυνησίας οι αναχωρήσεις από την Τυνησία μειώθηκαν κατά 75% το 2025, ενώ αυξήθηκαν κατά 40% από τη Λιβύη και κατά 43% από την Αλγερία. Η ροή δεν εξαφανίστηκε δηλαδή αλλά μετατοπίστηκε. Φιάσκο! Η Κρήτη και η Γαύδος το γνωρίζουν καλά. Η έκθεση κάνει λόγο για «αντεστραμμένη αιρεσιμότητα»: οι τρίτες χώρες αξιοποιούν την εξάρτηση της Ευρώπης για να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα. Τα συναλλακτικά κίνητρα – χρήματα έναντι ελέγχου – χαρακτηρίζονται κίνδυνος μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας, όχι λύση.
Ο Έβρος ως προπομπός
Η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης, που η Ελλάδα έζησε στον Έβρο τον Μάρτιο του 2020, πολύ πριν γίνει όρος των ευρωπαϊκών κειμένων, αναγνωρίζεται πλέον ως σταθερό εργαλείο στρατηγικού ανταγωνισμού για την επόμενη δεκαετία. Συνοδεύεται από σκηνοθετημένα περιστατικά, παραπληροφόρηση μέσω bots και deepfakes, κυβερνοεπιθέσεις σε βιομετρικές βάσεις και σαμποτάζ υποδομών. Η έκθεση της Frontex ζητά σαφέστερες εντολές, διυπηρεσιακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης, κοινές ασκήσεις με δομές της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, καθώς και τροποποίηση του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν ώστε να οριστεί νομικά η εργαλειοποίηση και οι κανόνες απόκρισης. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που χρειάστηκε να αυτοσχεδιάσει υπό πίεση, αυτό ακούγεται αργοπορημένο, αλλά σωστό.
Στα βόρεια σύνορά μας, τα Δυτικά Βαλκάνια συγκαταλέγονται στα τρία σημεία έντασης της δεκαετίας, μαζί με την Αφρική και την Αρκτική. Ο φόβος είναι ότι οργανωμένες εγκληματικές ομάδες θα λειτουργήσουν ως πληρεξούσιοι εχθρικών κρατών. Η βαλκανική διαδρομή παραμένει κόμβος της ηρωίνης – πάνω από το 60% όσης φτάνει στη Δυτική Ευρώπη περνά από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη – και όλο και περισσότερο της μεθαμφεταμίνης. Το προηγούμενο της δεκαετίας του 1990, θυμίζει η έκθεση, δείχνει ότι η διάχυση όπλων μετά από έναν πόλεμο επηρεάζει την εσωτερική ασφάλεια για δεκαετίες. Σήμερα το ερώτημα αφορά την Ουκρανία, και τι θα ακολουθήσει την λήξη του πολέμου.
Τα λιμάνια: η αθέατη πύλη
Ο Πειραιάς και η Θεσσαλονίκη σπάνια μπαίνουν στη δημόσια συζήτηση για τα σύνορα. Θα έπρεπε. Τα εμπορευματοκιβώτια αντιστοιχούν στο 80–85% των κατασχέσεων ναρκωτικών στα ευρωπαϊκά λιμάνια, ενώ μόνο το 2–10% ελέγχεται φυσικά. Η θαλάσσια εμπορευματική κίνηση αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2050. Ο διάδρομος IMEC (Ινδία–Μέση Ανατολή–Ευρώπη), που προωθεί η ΕΕ, στηρίζεται σε σημεία εισόδου στη Μεσόγειο. Από τη μία, είναι ευκαιρία για τα ελληνικά λιμάνια, αλλά από την άλλη και αυξημένη ευθύνη: η έκθεση επισημαίνει τη διαφθορά προσωπικού και την κλοπή κωδικών εμπορευματοκιβωτίων ως βασικά εργαλεία των κυκλωμάτων. Γεωοικονομική αναβάθμιση χωρίς επένδυση στον έλεγχο σημαίνει απλώς μεγαλύτερη ευπάθεια.
Δημογραφικό
Η Ευρώπη γερνά και θα δυσκολευτεί να στελεχώσει τις υπηρεσίες της. Ο εκτελεστικός διευθυντής της FRONTEX, Hans Leijtens σημειώνει ότι το 2036 θα χρειάζονται περισσότεροι, όχι λιγότεροι, συνοριοφύλακες. Ταυτόχρονα αυξάνεται η ζήτηση για εργατικά χέρια στις κατασκευές, τη φροντίδα και τις μεταφορές. Η Ελλάδα, με έναν από τους γηραιότερους πληθυσμούς της Ένωσης και ελλείψεις στην αγροτική παραγωγή, τις κατασκευές και τον τουρισμό, ζει ήδη αυτή την αντίφαση. Η έκθεση ζητά να αντιμετωπίσουμε την πρόκληση οργανωμένα: νόμιμες οδοί μετανάστευσης, στοχευμένα προγράμματα, ουσιαστική ένταξη. Προειδοποιεί επίσης ότι η εμπορία ανθρώπων για εργασιακή εκμετάλλευση θα αυξηθεί ακριβώς στους κλάδους όπου υπάρχουν ελλείψεις.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι εσωτερικός
Το εύρημα με τη μεγαλύτερη σημασία για εμάς είναι πολιτικό. Ένας από τους σοβαρότερους κινδύνους της δεκαετίας είναι ο εσωτερικός κατακερματισμός της ΕΕ: αποκλίνουσες εθνικές πολιτικές, ασύμβατα πληροφοριακά συστήματα, ακόμη και μια de facto διάσπαση Βορρά–Νότου. Για ένα κράτος πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα, αυτό είναι υπαρξιακό ζήτημα. Η αλληλεγγύη δεν είναι ηθική πολυτέλεια, είναι επιχειρησιακή προϋπόθεση. Ενδεικτικό είναι ότι η FRONTEX στήριξε το 42–44% των αποτελεσματικών επιστροφών το 2024–2025, έναντι περίπου 12% το 2021.
Εξίσου σημαντική είναι η νομιμότητα. Η έκθεση χαρακτηρίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα «λειτουργικό κεφάλαιο» και όχι γραφειοκρατικό εμπόδιο, και ζητά η έρευνα και διάσωση να αποτελεί ρητή γραμμή του τεχνολογικού σχεδιασμού, όχι παρεπόμενο της επιτήρησης. Η εμπιστοσύνη, εντός και εκτός συνόρων, είναι το θεμέλιο κάθε επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας.
Τεχνολογία, με τον άνθρωπο στο τιμόνι
Η έκθεση κατατάσσει την εναέρια και διαστημική επιτήρηση, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή κυριαρχία ως τις τρεις κορυφαίες επενδύσεις της δεκαετίας. Μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πλατφόρμες στη στρατόσφαιρα και δορυφορικά δεδομένα θα συνθέτουν μια ενιαία επιχειρησιακή εικόνα. Η προϋπόθεση όμως επαναλαμβάνεται σε κάθε κεφάλαιο: η τεχνολογία μπορεί να δώσει έγκαιρα καλύτερη εικόνα, αλλά δεν μπορεί και δεν πρέπει να πάρει την απόφαση. Οι άνθρωποι πρέπει να την κατανοούν, να την ελέγχουν και να μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς αυτήν όταν αστοχήσει.
Από την ανάλυση στην απόφαση
Η πιο ειλικρινής παραδοχή της έκθεσης αφορά την παραδοχή ότι θα έχει αξία μόνο όταν αλλάζει προϋπολογισμούς, προσλήψεις, προμήθειες και εκπαίδευση. Αλλιώς θα είναι ένα καλογραμμένο κείμενο σε ένα ράφι. Η Ελληνική διοίκηση οφείλει να αξιοποιήσει την έκθεση για καλύτερες Ευρωπαϊκές πολιτικές.
libeal.gr
